Kahramanlar şehri Kahramanmaraş

Geçmişi 14-16 bin yıl öncesine kadar gidiyor bu toprakların. Birinci medeniyetse 3 bin 200 yıl evvel Hititler tarafından kurulmuş. Bulunduğu pozisyon öylesine değerliymiş ki işgal eden edene… Gurgumlara, Asurlulara, Medlere, Perslere konut sahipliği yapmış; Büyük İskender vaktinde Makedonya İmparatorluğu hâkimiyetine geçmiş. MÖ 9’uncu yüzyılda Gurgum Krallığı’nın başkentiyken ismi Markas’mış. Roma’nın egemenliği vaktinde ismi Germenicia olmuş, zira o devrin imparatoru Germanicus’a ithaf edilmiş kent.

Temelleri Dulkadiroğulları periyoduna dayanan tarihi çarşılar hâlâ Kahramanmaraş’ın merkezinde ayakta. Ekonomik canlılığını koruyor.

O periyot için stratejik ehemmiyeti daha da artan bir kent halini almış. Hem değerli kentlere yakın hem ticaret yolu üzerinde bir yermiş Germenicia. Uzun bir periyot Hıristiyan devleti olarak yönetilmiş, ta ki 6’ncı yüzyıla kadar. Amansız Arap akınları sonunda Halid Bin Velid 637’de Maraş’ı fethetmiş. 400 yıl sonra da büyük bir akınla Selçuklular almış kenti 1086’da. Ancak yeniden tek elde kalmamış. Bir türlü rahat nefes alamamış anlayacağınız bu topraklarda yaşayanlar.

Kenti gezmeye köşk tipi minaresi ve farklı mimarisiyle dikkati çeken Ulu Cami’den başlayın.

Bağımsızlık gayreti

Selçuklu, Bizans, Haçlı, Danişmendliler derken bir de sarsıntı taş taş üstünde bırakmamış 1114’te. Selçuklular sonrasında İlhanlı ve Memluk egemenliklerine girmiş Maraş. Sonra da Dulkadiroğlu Beyliği’ne katılmış. Dulkadiroğlu Beyliği kentin tarihi için çok kıymetli olmuş. Kentte günümüze kadar gelen Ulu Cami, Hatuniye Mescidi, Taş Medrese ve türbe, tarihi ticaret alanları, Kâtip Han, Taş Köprü üzere birçok anıt yapı ve yer Dulkadiroğlu Beyliği vaktinden kalmış. Kent, 1515’te, Yavuz Sultan Selim vaktinde Osmanlı topraklarına katılmış.

Kentin entelektüel yapısının en çarpıcı adresi, Yedi Hoş Adam Müzesi. 1882’de misyonerler tarafından Amerikan Kız Koleji olarak yapılmış.

1. Dünya Savaşı’nda evvel İngilizler, sonra da Fransızlar tarafından işgal edildi kent. Fakat ‘Maraş bize mezar olmadan düşmana gülizar olmaz’ diyerek çıktıkları bağımsızlık gayretiyle kendi Kurtuluş Savaşı’nı verdi Maraşlılar. 12 Şubat 1920’de bağımsızlığını kazanarak kendini kurtaran birinci kent oldu. 1925’te TBMM tarafından Kırmızı Şeritli İstiklal Madalyası’yla 1973’teyse ‘Kahraman’ unvanıyla şereflendirilmiş ve ismi Kahramanmaraş olarak değiştirilmiş.

Köşk tipi minareyi görün

Tarihini kısaca öğrendikten sonra kenti gezmeye başlayabiliriz. Kentin olmazsa olmazı, gezilmesi gerekenlerden birincisi, köşk tipi minaresiyle görmeye alıştıklarımızdan farklı mimarisiyle Ulu Cami. Ulu Cami, Dulkadiroğulları Beyliği hükümdarı Süleyman Beyefendi vaktinde inşa edilmiş. Girişteki kitabeye nazaran, cami Dulkadirli Süleyman Bey’in oğlu Alaüddevle Beyefendi tarafından 1496’da çok önemli bir onarımdan geçmiş. Ayrıyeten bir imarethane, Taş Medrese, mescit ve Büyük Bağdat Han’ı da yaptırmış Alaüddevle Beyefendi. Kentin entelektüel yapısının en çarpıcı adresi, Yedi Hoş Adam Müzesi. 1882’de Amerikan misyonerleri tarafından Amerikan Kız Koleji olarak inşa edilmiş bir binaya kurulmuş müze. Aslında üç farklı binaymış, günümüzde yalnızca iki yapısı ayakta kalmış. Cumhuriyet’in ilanından sonra 1933’te Kahramanmaraş’ın birinci eğitim kurumu olarak yine okul olmuş. 1945-1965 ortasında birbirinden bedelli ve kıymetli kişiyi yetiştiren Maraş Lisesi işte bu binadaymış.

Kahramanmaraş’ta çarşıyı gezerken klasik zanaatların yaşatıldığını göreceksiniz.

Sonrasında bir dizi onarım ve tamir geçirerek hem kütüphane hem de ‘Yedi Hoş Adam Müzesi’ ismiyle yeni hayatına başlamış. Müzede kentin yetiştirdiği ünlü edebiyatçı, şair ve ozanın mumyaları, yapıtları ve yaşamöykülerinin anlatıldığı köşeler var. Endüstrisi de kahraman Kurtuluşundan sonra süratle yaralarını sarmış ve günümüze Türkiye’nin lokomotif kentlerinden biri olarak gelmiş Kahramanmaraş. Endüstrisi gelişmiş kentler ortasında sayın deseniz çoğumuzun aklına birinci sıralarda gelmese de gerçekte üretim konusunda çok yol almışlar ve birinci sıralardalar. Günümüzde Türkiye’deki toplam üretimde metal mutfak eşyasının yüzde 65’i, çimento gereksiniminin yüzde 10’u, pamuk ipliğinin yüzde 36’sı, dokumanın yüzde 10’u, örgü dokumanın yüzde 16’sı, kot kumaşının yüzde 27’si Kahramanmaraş’ta üretiliyor. Çok sanayi üretiminin içinde doğayı müdafaayı da ihmal etmemiş, sahip çıkmışlar hoşluklara. O denli bir yaylası var ki bir giden bir daha aklından çıkaramıyor. Başkonuş Yaylası Maraş’ın tabiata gösterdiği itinanın bir göstergesi…

Sümbülü, salebi…

Sümbül kokusunu sever misiniz? Kim sevmez ki! Pekala ya salep sever misiniz? Kış gecelerinin vazgeçilmezidir salep… Hem sümbülün hem de salebin, yüzlerce endemik bitkinin, göçmen kuşlar ve ceylanların yaşadığı bir tabiatın tam da orta yerinde Başkonuş Yaylası. İsviçre’den de Norveç’ten de farkı yok, fazlası var. 1987’de geyik üretme istasyonu kurulmuş, yıllar sonra geyikler tabiata bırakılmış. Etrafta çoğalan geyiklerin sayısı günümüzde 300 civarına ulaşmış. 2011’den itibaren özel işletme statüsüne girmiş ve Erdoğanyılmaz ailesi tarafından yönetilmeye başlamış.

1925’te TBMM’nin Kırmızı Şeritli İstiklal Madalyası’yla 1973’te ‘Kahraman’ unvanıyla şereflendirilmiş. Kentin girişindeki anıt bunu anlatıyor.

Yaylanın giriş kısmı mesire olarak düzenlenmiş. Kırlokantası, bungalov orman meskenleri, çadır ve karavan kamp, piknik, spor, ATV safari, binicilik üzere imkanlar sunan yaylada, özgür hayvan bahçesi ve yürüyüş yolları var. Konaklama alanı 1.325 metrelik rakımda. Ayrıyeten çok sayıdaki ağaç çeşitliliği sayesinde oluşan oksijene, Akdeniz’den gelen nemli havanın da karışmasıyla bağışıklık sistemini güçlendiren sağlıklı bir ortam oluşuyor. Yayla yaz ve kış aylarındaki farklı hoşlukları ve tedavi edici hoş havasıyla gelenlere unutulmaz bir tecrübe sunuyor.

‘Bak yeşil yeşil’

Tabiatın içinde bir öbür inanılmaz hoşluk de Yeşilgöz Gölü. 20 metre derinlikteki bir obruktan çıkıp Tekir Deresi’yle birleşiyor Yeşilgöz. Suyu bazen yeşil, bazen turkuvaz, bazen de mavi. Bu süper renklerin sebebi için güneş ışınlarının bir oyunu diyen de var, suyun derinliği ve ağaçların yansımasından diyen de…

Tarhanasıyla çöreği de çok özel

Kahramanmaraş’ın özel yiyeceği çok. Maraş tarhanası bunlardan biri. Komşu hanımların imece adabıyla bir ortaya gelmeleri, sabahın erken saatlerinde kalkıp çiğ ismi verilen özel bir stant üzerine tarhana sermeleri vakitle kültürel bir özellik halini almış. Çağdaş tesislerde hijyenik ambalajlarda satılan tipleri de var. Bu bahsin uzmanı, atadan-dededen tarhana üretiminin içinde olan Haşiroğlu Tarhana ise çorbalık tarhananın yanı sıra sağlıklı atıştırmalık olarak farklı tatta tarhana cipsleri üretmiş. Tıpkı tarhana üzere bir de çöreği var kentin. Bu çörek de savaş yiyeceğiymiş geçmişin. Daha sonra bilhassa Ramazan Bayramlarında yapılıp yenmesi bir kültür haline gelmiş.

Maraş tarhanası

Ramazan gelmeden 1-2 ay öncesinde fırınlardan sıra alınır: hamurlar hazırlanıp fırınlara verilir; sırası gelen alır, konutunda aylarca yermiş. 90’lı yılların sonralarında artık dal haline gelmiş. Bu çörekle ismi özdeşleşen Alfiçörek’in önünde bilhassa ramazanda uzun kuyruklar oluşuyor. Vakitle fıstıklı, kakaolu üzere 20 çeşit çörek yapılır olmuş. Karlardan sıcak sulara… Yazının spotunda da bahsettiğim üzere gezmekle bitecek üzere değil bu kentin zenginliği. Benim vaktim yetmemiş olsa da siz gitmişken Yedikuyular mevkisindeki kayak merkezini de ziyaret edin. Kayak yapılabiliyor ancak asıl tabiat yürüyüşü ve kar motoruyla safari üzere daha kolay etkinlikler için tercih edilebilir. Kentin tarihi durakları ortasında çeşit atarken yorulmuş olanları da şifalı sularında dinlendiriyor Kahramanmaraş. Termal turizm için dört farklı merkezdeki kaplıcaları şifa dağıtıyor. Ilıca ve Döngele kaplıcalarında konaklama imkânı var. Ekinözü ve Göksun Büyükkızılcık içmelerinin de birçok hastalığa uygun geldiği biliniyor.

Meşhur dondurmasının hikayesi

Kentin ismini anınca akla birinci gelen dondurması oluyor. Bu şöhrete kavuşmak için uzun bir seyahati olmuş Maraş dondurmasının. Sırrı kentin sırtını yasladığı Ahir Dağı’nın doğal zenginlikleriyle sabırla yoğrulmuş ustalığında zımnî. Yüzyıllar evvel Kahramanmaraş’ta Ahir Dağı’nın yamaçlarındaki mağara ve oyuklara birikmiş kar katmanlarıyla bağlarında üretilen Kabarcık üzümü pekmezi, karakovan balı ve meyve özlerinin karışımından oluşan serin mi serin bir tatlı doğmuş. Bu tatlıya o günlerde karsambaç ismi verilmiş.

Karsambaç daha sonra Ahir Dağı’nda yetişen keçilerin sütüyle daha da zenginleşmiş ve en sonunda yabani orkidelerin köklerinden elde edilen saleple bu mucizevi formül tamamlanmış. Ortaya çıkan mükemmel karışımı 1960’lı yıllarda Durgut Usta alın teri ve hüneriyle sabırla işlemiş. Kırma dondurmanın mucidi olarak kabul edilen Durgut Usta’nın ünü, küçük bir dondurma dükkânıyla başlamış fakat şöhreti Kahramanmaraş’ın ünlü Kervan Pastaneleri olarak evvel ülkemize yayılmış, sonra da Alpedo Dondurma ismiyle tüm dünyanın sevdiği lezzetler ortasında yerini almış. Çin’den Amerika Birleşik Devletleri’ne dört kıtada dünya genelinde tam 114 bin noktaya Maraş dondurması satıyorlar. Dünyanın en büyük çengel dondurmasıyla rekorlar kitabına girmeyi başaran marka, klâsik Maraş dondurmasının yanı sıra çileklisinden fıstıklısına 30 çeşit saf ve doğal dondurma üretiyor.